Torpaqlama müqaviməti nə qədər az olsa, qəza zamanı cərəyan torpağa bir o qədər təhlükəsiz axır. “4 Om” rəqəmi hamıya tanışdır, amma hər obyekt üçün doğru deyil. Aşağıda normaları cədvəldə, ölçmə qaydasını və müqavimət normadan yüksək çıxanda nə etmək lazım olduğunu izah edirik.
- 380/220 V şəbəkədə transformator və ya generator neytralının torpaqlama qurğusu 4 Ω-dan çox olmamalıdır (PUE 1.7.101).
- Hava xəttində PEN keçiricisinin təkrar torpaqlamalarının cəmi 10 Ω, hər biri 30 Ω (PUE 1.7.103).
- Torpağın xüsusi müqaviməti ρ > 100 Ω·m olduqda normanı 0,01·ρ dəfə artırmaq olar, amma 10 dəfədən çox yox.
Torpaqlama müqaviməti nədir?
Bu, torpaqlama qurğusunun (elektrodlar və birləşdirici keçiricilər) cərəyanı torpağa ötürərkən göstərdiyi müqavimətdir. Müqavimət yüksəkdirsə, izolyasiya zədələnəndə avadanlığın korpusunda təhlükəli gərginlik qalır və qoruyucu aparat vaxtında açılmaya bilər. Buna görə torpaqlama obyekt istismara verilməzdən əvvəl və sonra dövri olaraq ölçülür.
Normalar cədvəli (1 kV-a qədər qurğular)
MDB ölkələrində elektrik qurğularının quraşdırılması üçün istifadə olunan qaydalara (PUE, 1.7.101 və 1.7.103-cü bəndlər) görə normalar belədir:
| Şəbəkənin gərginliyi (3 faza / 1 faza) | Neytralın torpaqlama qurğusu | Neytrala yaxın elektrod | Təkrar torpaqlamaların cəmi (HX) | Hər təkrar torpaqlama |
|---|---|---|---|---|
| 660 / 380 V | 2 Ω | 15 Ω | 5 Ω | 15 Ω |
| 380 / 220 V | 4 Ω | 30 Ω | 10 Ω | 30 Ω |
| 220 / 127 V | 8 Ω | 60 Ω | 20 Ω | 60 Ω |
Torpağın xüsusi müqaviməti ρ 100 Ω·m-dən yüksək olduqda (quru qum, qayalı torpaq) bu normaları 0,01·ρ dəfə artırmağa icazə verilir, lakin 10 dəfədən çox yox.
Konkret obyekt üçün tələb olunan qiyməti layihə və şəbəkənin torpaqlama sistemi (TN-C-S, TT və s.) müəyyən edir. Cədvəl ümumi istiqamət üçündür.
Torpaqlama necə ölçülür?
Biz ölçməni ГОСТ Р 50571.16-2019 metodikası ilə aparırıq. İki əsas üsul var:
- Üç elektrodlu üsul (potensialın düşməsi). Torpağa iki köməkçi elektrod (cərəyan və potensial) vurulur, cihaz cərəyan buraxır və müqaviməti hesablayır. Ən dəqiq üsuldur, amma yer tələb edir.
- İki kleşli üsul. S408 kimi cihaz elektrodları açmadan, kleşlərlə ölçür. Çoxsaylı torpaqlaması olan sistemlərdə (dirəklər, binanın konturu) rahatdır.
Torpağın müqaviməti fəsildən asılı olaraq dəyişir, ən pis nəticə quru və ya donmuş torpaqda olur. Buna görə protokolda ölçmənin tarixi və hava şəraiti göstərilir.
Nə vaxt ölçmək lazımdır?
- Yeni obyekt istismara qəbul ediləndə.
- Elektrik qurğusunda təmir, yenidənqurma və ya avadanlıq dəyişikliyindən sonra.
- Dövri yoxlamalarda: tezliyi istismar qaydaları və obyektin sahibi müəyyən edir.
- İldırım vurmasından, qısaqapanmadan və ya torpaqlamanın mexaniki zədələnməsindən sonra.
Müqavimət normadan yüksəkdirsə nə etməli?
- Əvvəlcə birləşmələri yoxlayın: paslanmış bolt və ya qırılmış keçirici çox vaxt əsas səbəbdir.
- Elektrodların sayını və ya uzunluğunu artırın: daha dərin qatlarda torpaq adətən nəmdir.
- Elektrodları bir-birindən kifayət qədər uzaq yerləşdirin, əks halda onlar bir-birinə “mane olur”.
- İşdən sonra təkrar ölçmə aparın və yeni protokol alın.
Protokolda nə olmalıdır?
Akkreditə olunmuş laboratoriyanın protokolunda obyekt, ölçmə nöqtələri, metodika, cihaz və onun yoxlanma tarixi, alınan qiymətlər, norma və nəticə göstərilir. “Enerji Test Servis” MMC-nin laboratoriyası AZS ISO/IEC 17025:2020 üzrə akkreditə olunub: protokolumuz qəbul komissiyası və nəzarət orqanları üçün etibarlıdır.
Torpaqlama ölçmələri — Enerji Test Servis
Tez-tez verilən suallar
Fərdi ev üçün torpaqlama neçə Om olmalıdır?
Bu şəbəkənin sistemindən asılıdır. 380/220 V hava xəttindən qidalanan evdə təkrar torpaqlama üçün tez-tez 30 Ω istinad götürülür (PUE 1.7.103). Dəqiq tələbi layihə müəyyən edir.
4 Om norması haradan gəlir?
PUE 1.7.101-dən: 380/220 V şəbəkədə transformator və ya generator neytralının torpaqlama qurğusu 4 Ω-dan çox olmamalıdır.
İldırımötürənin torpaqlaması ayrıca ölçülürmü?
Bəli, ildırımdan mühafizə torpaqlaması da ölçülür və protokola daxil edilir.
Ölçmə zamanı elektrik kəsilirmi?
Adətən yox. Kleşli üsulda elektrodları açmadan ölçürük. Lazım olsa, iş qrafikini əvvəlcədən razılaşdırırıq.